Cá Voi Xám: Cảnh Báo Về Sự Tử Vong Đáng Lo Từ Mexico Đến Canada

Cá Voi Xám: Nỗi Lo Ngại Từ Những Tử Vong Đáng Sợ

Trên hành trình di cư từ Mexico đến Canada, cá voi xám đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi số lượng cá voi chết hoặc mắc cạn tăng cao một cách bất thường. Theo thông tin từ Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), đến đầu tháng 7 năm 2026, đã ghi nhận 145 trường hợp tử vong, một con số vượt xa những gì đã được báo cáo trong các năm gần đây.

Sự gia tăng đáng kể này được tổ chức Public Employees for Environmental Responsibility (PEER) mô tả như một “sự kiện tử vong thảm khốc”, đồng thời cho rằng số lượng xác dạt bờ chỉ là một phần nhỏ trong tổng số cá thể thực sự đã chết ngoài khơi.

Mặc dù theo NOAA, số trường hợp mắc cạn trong năm qua đã quay trở lại các mức bình thường, vấn đề cốt lõi vẫn chính là nguyên nhân sâu xa của nó, từ những biến đổi gắn liền với hệ sinh thái biển.

Bang Washington hiện đang là một trong những tâm điểm của tình trạng này. Vào giữa tháng 6, nghiên cứu từ Cascadia Research Collective đã phát hiện một cá voi cái dài khoảng 12 mét chết trên bờ biển Ocean Shores. Đây là cá thể thứ 30 chết tại bang này trong năm 2026, chỉ đứng sau kỷ lục 34 con chết vào năm 2019.

Kết quả khám nghiệm cho thấy cá voi bị suy dinh dưỡng, với chấn thương ở đầu, một dấu hiệu thường thấy do va chạm với tàu. Suy dinh dưỡng đã trở thành phát hiện phổ biến trong số những cá thể được khám nghiệm trong năm 2026.

Nhiều cá voi trong số này đều có lớp mỡ tích trữ suy kiệt, cho thấy chúng không đủ năng lượng trong quá trình kiếm ăn trước khi bắt đầu hành trình dài.

Cá voi xám ở khu vực phía đông bắc Thái Bình Dương thường rời khỏi các bãi sinh sản ở Baja California, Mexico, để tìm kiếm thức ăn tại biển Bering và Chukchi, trước khi quay trở lại phía nam. Chúng chủ yếu ăn các động vật không xương sống trong đáy biển, và lượng thực phẩm tích lũy quyết định lớp mỡ cho chuyến di cư và sinh sản của chúng.

Trong trường hợp nguồn thức ăn cạn kiệt, chúng có thể bơi vào các khu vực ven bờ, nơi dễ xảy ra va chạm với tàu thuyền hoặc mắc vào ngư cụ, gây nguy hiểm cho chính bản thân.

Tình trạng tử vong bất thường đã diễn ra từ cuối năm 2018 đến năm 2023, với tổng cộng 690 cá voi xám mắc cạn từ Mexico đến Alaska. Dữ liệu từ NOAA cho thấy những thay đổi trong môi trường sống và nguồn thức ăn ở các vùng biển cận Bắc Cực và Bắc Cực đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến số lượng và chất lượng thức ăn của chúng.

Sự Tăng Trưởng Quần Thể: Một Nghịch Lý

Trong khi số cá thể chết gia tăng, một thông tin gây ngạc nhiên là có một sự gia tăng trong ước tính quần thể cá voi xám hiện nay, dao động từ 15.930 đến 20.530 con, với trung bình khoảng 17.750 con. Mức ước tính năm trước chỉ là 12.890 con.

Dù đây là một dấu hiệu khả quan, nhưng các chuyên gia cảnh báo rằng mức tăng này vượt quá khả năng sinh sản của quần thể, khi chỉ có khoảng 85 cá voi con được ước tính trong năm 2025, thấp nhất kể từ khi thực hiện khảo sát.

Hiện tại, các nhà khoa học đang tìm hiểu xem liệu thời điểm di cư và lộ trình mà cá voi chọn có ảnh hưởng đến kết quả này hay không, nhất là trong bối cảnh nhiều cá thể gầy yếu có thể chết trong hành trình trở về vùng kiếm ăn vào mùa xuân 2026.

Dẫu cho con số 17.750 mang lại hy vọng về sự phục hồi, NOAA cảnh báo rằng những ước tính hàng năm có thể không ổn định và cần xem xét trong bối cảnh xu hướng dài hạn, thay vì coi đó là số lượng chính xác tại một thời điểm.

PEER đã đưa ra những cảnh báo mạnh mẽ hơn, cho rằng 145 trường hợp tử vong được ghi nhận có thể tương ứng với khoảng 1.450 cá thể thực sự đã chết ngoài khơi. Đây vẫn chỉ là suy đoán từ PEER và chưa phải là số liệu chính thức từ NOAA.

Nhà sinh thái biển Rick Steiner, Chủ tịch Hội đồng quản trị PEER, nhấn mạnh rằng hàng nghìn cá thể chết trong thời gian ngắn là điều đáng lo ngại. Ông cũng chỉ ra rằng bên cạnh việc giảm nguồn thức ăn, các yếu tố như va chạm tàu, ô nhiễm và tiếng ồn trong đại dương cần phải được kiểm soát.

Các xác cá voi xám xuất hiện ngày càng nhiều có thể là biểu hiện rõ ràng nhất của sự biến đổi lớn hơn đang diễn ra trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái của Bắc Thái Bình Dương.

Tham khảo từ NOAA Fisheries, PEER, Cascadia Research Collective