Khám Phá Loài Khỉ Mới Tại Congo: Chuyện Kỳ Diệu Trong Thế Giới Động Vật

Thế giới động vật, đặc biệt là các loài linh trưởng, thường được coi là đã được nghiên cứu kỹ lưỡng trong thế kỷ 21 với rất ít điều bất ngờ. Tuy nhiên, một lần nữa, rừng rậm của Cộng hòa Dân chủ Congo lại chứng tỏ rằng đây vẫn là nơi bí ẩn chứa đựng nhiều điều kỳ diệu.

Gần đây, một nhóm nghiên cứu quốc tế đã công bố phát hiện loài khỉ mới có tên khoa học là Colobus congoensis. Theo cách gọi của người dân địa phương, nó được biết đến với tên gọi Likweli. Đây là loài khỉ châu Phi thứ năm được tìm thấy từ một quần thể hoàn toàn mới trong vòng 75 năm qua.

Hành Trình Tìm Kiếm Một Loài Mới

Câu chuyện này bắt đầu vào năm 2008 khi sự tình cờ đã giúp hai nhà bảo tồn, Ashley Vosper và Bernard Ikembelo, chụp được hình ảnh thoáng qua của một sinh vật lạ trên tầng mái rừng gần sông Lomami. Hình ảnh chỉ ghi lại được một phần mờ nhạt có bộ lông đen và khuôn mặt với những vệt màu lạ. Tuy nhiên, những thông tin khá ít ỏi sau đó lại nhanh chóng bị lãng quên do địa hình hiểm trở.

Đến tháng 11 năm 2018, một bước ngoặt mới xuất hiện khi đội nghiên cứu do Jean-Pierre Kapale dẫn đầu đã ghi lại được hình ảnh rõ nét của một cá thể khỉ đen với các mảng da màu cam hồng trên mặt, đi kèm là phần lông trắng muốt dưới đuôi.

Sự kiện này đã kích thích một chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn từ 2018 đến 2022 quanh Vườn quốc gia Lomami. Nhóm nghiên cứu đã ghi nhận tổng cộng 114 lần xuất hiện của loài sinh vật bí ẩn này thông qua các phương pháp quan sát khác nhau.

Bốn Chứng Cứ Độc Đáo Khẳng Định Loài Mới

Để xác nhận rằng Likweli là loài hoàn toàn mới, nhóm nghiên cứu đã thu thập bốn loại bằng chứng vô cùng thuyết phục.

Đầu tiên là đặc điểm hình thái: mẫu vật thu được cho thấy Likweli nhỏ hơn nhiều so với các loài khỉ khác trong chi Colobus. Một con trưởng thành chỉ nặng khoảng 7 kg, với đôi tai xếp nếp và mảng da màu cam đặc trưng trên mặt.

Thứ hai là âm thanh. Tiếng gầm của Likweli có nhịp xung nhanh, tần số cơ bản cao và đi kèm tiếng khụt khịt đã trở thành dấu hiệu nhận biết riêng biệt, hoàn toàn khác biệt với các loài khỉ lân cận.

Thứ ba, kết quả phân tích DNA cho thấy họ hàng gần nhất của Likweli là loài khỉ colobus đen (Colobus satanas), sống cách đó hơn 1.200 km. Dữ liệu gen cho thấy hai nhánh này đã tách biệt và tiến hóa độc lập từ 4,1 đến 5,8 triệu năm trước.

Cuối cùng là những kiến thức từ cộng đồng địa phương. Mặc dù chỉ có người dân tại 8 trong số 52 làng phỏng vấn đã từng nhìn thấy Likweli, sự giúp đỡ từ các thợ săn và nhà tự nhiên học đã giúp xác nhận sự phân bố của loài này.

Sự Đe Dọa Đến Sự Sinh Tồn

Dữ liệu của các cuộc khảo sát cho thấy Likweli chỉ tồn tại trong một không gian hẹp khoảng 1.700 km2 giữa hệ thống sông Lomami và sông Congo.

Sự cô lập địa lý từng là yếu tố giúp loài này tiến hóa an toàn trong hàng triệu năm, nhưng hiện nay lại trở thành yếu điểm. Từ năm 2015 đến 2023, ít nhất 15 ngôi làng mới đã xuất hiện trong khu vực xung quanh vườn quốc gia. Nạn săn bắn và việc thu hẹp diện tích rừng hiện đang khiến loài này gặp nguy hiểm.

Trước tình thế đó, các nhà nghiên cứu đã đề xuất xếp Likweli vào nhóm Sắp Nguy Cấp trong Danh sách Đỏ của IUCN. Cách duy nhất để bảo vệ loài đặc biệt này là thắt chặt quản lý Vườn quốc gia Lomami và hợp tác chặt chẽ với cộng đồng địa phương.